|
ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੱਲ ਵਾਹੁਣ[1]। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਬਾਰੇ ਤੀਸਰੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰੀਆ ਦੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਜਾਤੀ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੌਂਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੈਗਸਥਨੀਸ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹਾਲ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਇਕ ਐਸੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਸੀ ਜੋ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀ[2]। ਲੜਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰੀਆਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨਸ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਨੀਤੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਕੋਲੋਂ ਹਥਿਆਰ ਖੋਹਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੇ ਆਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਕਮ ਘਟ ਗਿਣਤੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਰਖੀ ਰਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਦਿਤੀ। ਸਦੀਆਂ ਬੱਧੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਕਸ਼ਤੱਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਮਾਰੀ। ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਜੱਟਾਂ ਜਾਂ ਜਾਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਡੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਜਾਤੀ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਇਮ ਰਖੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਕੁਝ ਕਬਾਇਲੀ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਰੁਤਬੇ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਲ ਰਵੱਈਆ ਕੁਝ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ[3]। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਬਾਰੇ ਚੌਥੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪੂਰਨ ਨਾਸਤਕਤਾ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹੱਮ ਤੱਕ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਿਲਸਫੇ ਦੇ ਵੀਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਲ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਥਾਂ ਦਿਤੀ; ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਾਵੜਾਂ ਆਦਿ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਭੈੜੇ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਅਕੀਦੇ, ਭੱਦੇ ਤੋਂ ਭੱਦੇ ਭਰਮ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇਵਤੇ ਲੈਕੇ ਅਪਣਾ ਲਏ[4]; ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖੁਲ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਬਸ਼ੱਰਤਿਕੇ ਹਰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮਿਲਾਵਟ ਜਾਂ ਕਾਢ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਹੋਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਰਸਮਾਂ ਅਪਨਾਉਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਰਥਕ ਲਾਭ ਘਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਗੋਂ ਵਧਦੇ ਸਨ[5]। ਕੋਈ ਵਡੇ ਤੋਂ ਵਡਾ ਗੁਨਾਂਹ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਐਸਾ ਕੁਕੱਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਨਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਬਸ਼ੱਰਤਿਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਪਿਠ ਠੋਕਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ[6]। ਐਸੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਭੇਟਾ |
ਲੈਕੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ[7]। ਪਰ ਇਤਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਮਕ ਖੁਲ ਦਿਲੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਰ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਇਸ ਦਾ ਵਾਹ ਬੁਧ ਮੱਤ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਪਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਜੱਦੀ ਬਣ ਗਈ ਪੁਜਾਰੀ ਸ੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਰਸੂਖ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਹਾਮੀ ਸਨ। ਇਸਲਾਮ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਆਵਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਨਫਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਬੁਧ ਮੱਤ ਬਾਰੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਦਲੀਲ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਗੋਂ ਉਸੇ ਬੁਧ ਮੱਤ, ਜਦ ਉਸ ਵਿਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਅੰਸ਼ ਆ ਮਿਲੀ, ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਥਾਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਹੁਣ ਜੱਦੀ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਆਰਥਕ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਜਾਂ ਮਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ। ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਵੀਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖਿਆਂ ਇਸੇ ਸਿੱਟੇ ਉਤੇ ਪੁਜਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਲੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਕਈ ਜੱਦੀ ਜਮਾਤਾਂ (ਆਰੀਆ ਹਾਕਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ) ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਗਲਬੇ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਲੁਟ ਖਸੁਟ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕਾਰਗਰ ਵਸੀਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੁਖਤਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਨੇ, ਘਟੋ ਘਟ ਆਮ ਜਨਤਕ ਪਧਰ ਵਾਸਤੇ, ਐਸੀ ਵੀਚਾਰ-ਧਾਰਾ ਘੜ ਲਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿਚ ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਵਹਿਮ ਦੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ[8]। ਜਦ ਰਾਜਸੀ ਦਬਾਓ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਲੁਟ ਖਸੁਟ ਨੂੰ ਧਾਰਮਕ ਜਾਂ ਨੀਮ-ਧਾਰਮਕ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਅਥਵਾ ਪਰਮਾਣੀਕਤਾ (Sunction) ਮਿਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੁਖਤਾਈ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਸੂਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁਖੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਿਸਾਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਆਰੀਆ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਜਾਂ ਨੀਮ-ਧਾਰਮਕ ਵੀਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਨੇ, ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜਿਤਨੀ ਵਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਆਰਥਕ ਲੁਟ ਖਸੁਟ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਦਬਾਓ ਨੂੰ ਜਿਤਨੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਖਣ, ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬੂਲੀ ਰੱਖਣ, ਦੀ ਜੋ ਰਚਨਾ ਰਚੀ, ਉਸਦੇ ਤੁੱਲ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਲਭਦੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਰਾਜਸੀ ਦਬਾਓ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਲੁਟ ਖਸੂਟ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਤਨੀ ਅਨਕੂਲ ਸੀ ਕਿ, ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮ ਜਾਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਆਰਥਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਬਾਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਾਲਾ ਵਤੀਰਾ ਧਾਰਨ |
- ↑ Imperial Gazettier of India, xvii, p.412.
- ↑ Carabridge History, i, p. 410.
- ↑ Peoples and problems of India, Sir T.W. Holderness, p. 97
- ↑ Ibid, p, 46.
- ↑ Punjab Administration Report for 1921-22, part 1, pp. 341-342.
- ↑ The Arya Samaj, Lajpat Rai, p. 75.
- ↑ Baden-Powell, p. 89.
- ↑ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਤਹਿ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਮਸਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬੜੇ ਲੰਬੇ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਸਰ ਹੋਏ ਹਨ।
੮
