ਪੰਨਾ:ਚੁਲ੍ਹੇ ਦੁਆਲੇ.pdf/19

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ


ਜੇਕਰ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ‘ਮਿਡ ਸਮਰ ਨਾਈਟਸ ਡਰੀਮ’ ਵਾਂਗ ਓਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਹੋਵੇ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੇਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਨਹੀਂ । ਭਾਵੇਂ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਠਣ ਹੈ । ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਇਕੋ ਇਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਗੱਲ ਬਾਤ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਜਾਣੀ ਕਿ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਾਲ ਦੱਸ ਕੇ ਫੇਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਹਿੰਦਾ- ‘ਇਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਪਿਛੋਂ । ’ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਪਾਤਰ ਦਿੱਲੀ ਗਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਵਲਾਇਤ ਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ । ਸਮੇਂ ਸਥਾਨ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤਦ ਹੀ ਨਿਭ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜੀਵਣ ਦੀ ਇਕ ਘਟਨਾ ਤਕ ਸੀਮਤ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ । ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਏਸੇ ਪਰਕਰਣ ਵਿੱਚ ਬੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਦੇ ਨੇਮ ਵੀ ਸੌਖੇ ਹੀ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
ਪਲਾਟ:-ਜੇ ਪਕਰਣ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਲਾਟ ਉਸਦਾ ਤਾਣਾ ਪੇਟਾ ਹੈ । ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਨੇ ਗੁੰਦਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਜੇਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿ ਪਲਾਟ ਇਕ ਪੀਡੀ ਗੰਢ ਜਾਪ : ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਰਮ ਦਿੱਲੀ ਲਟਕਦਾ, ਡਿੱਗਾ ਕਿ ਡਿੱਗਾ, ਨਿਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਤਾਣਾ ਨਾ ਜਾਪੇ । ਕਰਮ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਤੇ ਫੁਰਤੀ ਐਨ ਮੌਕੇ ਮਹਿਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ । ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਲਾਟਨੇ ਪਰਕਰਣ ਰੂਪੀ ਪਿੰਜਰ ਵਿਚ ਨਾੜੀਆਂ ਨਸਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬੰਧਾਨ ਨੇ ਇਕ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਕੇ

੨੦