ਪੰਨਾ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/99

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ


________________

ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਨਾਟ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ ਨਾਟ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਹਜ-ਆਤਮਕ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਰਾਸ ਦੇਖਣ ਗਏ ਗੱਭਰੂ ਦਾ ਸਾਂਗ ਖੇਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਦਾ ਮੜਾਸਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਹੁਟੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ! ਇਸ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ : ਮੁੰਡਾ ਰਾਸ ਦੇਖਣ ਗਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਦੱਸ ਕੇ। ਵਹੁਟੀ : ਮੈਂ ਵੀ ਕੁੰਡਾ ਨਾ ਖੋਲਿਆ ਆ ਗਿਆ ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ। ਮੁੰਡਾ : ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਂਦਾ ਲੈ ਗਏ ਮੁੰਡੇ ਸੱਦ ਕੇ, ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਤੇਰਾ | ਗੁਲਾਮ ਕੁੰਡਾ ਖੋਲ੍ਹ ਹੱਸ ਕੇ। ਵਹੁਟੀ : ਮੈਂ ਵੀ ਰੋਟੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਪੈ ਗਿਆ ਛੋਲੇ ਚੱਬ ਕੇ । ਮੁੰਡਾ : ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਗੁਲਾਮ ਰੋਟੀ ਦੇ ਦੇ ਹੱਸ ਕੇ। ਵਹੁਟੀ : ਮੈਂ ਵੀ ਮੰਜਾ ਨਾ ਡਾਹਿਆ ਪੈ ਗਿਆ ਦੋਲਾ ਨੱਪ ਕੇ। ਸਾਰੀਆਂ : ਮੁੰਡਾ ਰਾਸ ਦੇਖਣ ਗਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਦੱਸ ਕੇ। ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਝਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੱਤ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨੱਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਉਹ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਰਚਾਏ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਂਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਪੰਦਰੂਵੀਂ-ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜਨਸਧਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਸਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸਧਾਰੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਤਖ਼ਤਪੋਸ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਈ ਮੰਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ 93 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ