ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਪੰਨਾ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ.pdf/42

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ

ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੰਦ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਵਿਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ।

ਕਈ ਵਾਰੀ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਘੂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ:

ਲੀਹਾਂ ਅੰਦਰ ਚਲੀਐ ਜਿਉਂ ਗਾਡੀ ਰਾਹੁ
ਹੁਕਮ ਰਜਾਈ ਚਲਣਾ ਸਾਧ ਸੰਗ ਨਿਬਾਹੁ
ਜਿਉਂ ਧਨ ਸੋਘਾ ਰਖਦਾ ਘਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਹੂ ੯-੧੪

ਕਈ ਥਾਈ ਲਘੁ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਲਘੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਰਲੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਲਘੂ ਏਥੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ:

ਲੱਤਾਂ ਹੇਠ ਲੜਾੜੀਐ ਅਜਰਾਵਰ ਘਾਹੁ

ਲਤਾੜੀਐ ਅਸਲ ਲਤਾੜਐ ਹੈ ਪਰ ਐਬ ਨਹੀਂ।ਕਈ ਵਾਰ ਠਹਿਰਾ ਉੱਤੇ ਲਘੂ ਆ ਪੈਂਦੇ ਹਨ:

ਵੇਦ ਨ ਜਾਣੈ ਭੇਦ ਕਿਹੁ ਸ਼ੇਖ ਨਾਗਨ ਪਾਏ

ਸਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਨਸਰ ਨ ਅਲਖੁ ਲਖਾਏ

(ਅ) ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛੰਦ, ਇੱਕ ਹੀ ਨਿਭਾਇ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਛੰਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:

ਢਕ ਲੈ ਚਲੀ ਚੂਹੜੀ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ

ਖੂਬੀ ਬਿੱਡਾ ਬਹੈ, ਕਿਉਂ ਹੋਇ ਬਜਾਜ।

੧੩+੯ ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੂ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਹੇ ਗੁਰੂ ਲਘੂ ਗੁਰੁ ਹੈ। ਏਸ ਛੰਦ ਵਿਚ ਵਖਰੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ।

੪੯,