ਪੰਨਾ:Alochana Magazine November 1958.pdf/51

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ


੫. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੰਡ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਚਾਰ ਵਡੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦਿਸ ਆਉਣਗੇ :-- (੧) ਕਠ-ਪੁਤਲੀ ਪਾਤਰ (੨) ਖੜੋਤੇ ਪਾਤਰ (੩) ਨਮੂਨੇ ਪਾਤਰ (੪) ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਤਰ (੫) ਸ਼ਰੇਣੀ ਜਾ ਸਮੂਹ ਪਾਤਰ (੬) ਅਣ-ਮਾਨੁਖੀ ਪਾਤਰ ਪਲਾਟ ਰਚਨਾ ਪਿਛੋਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ੈ ਹੈ । ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਮ ਤੇ ਸੁਭਾ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਹੈ ਵੀ ਕੀ ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲਾਟ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਤਾਣਾ ਬਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਗਟਾਉ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਘੜਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਸਾਰੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ । | ਕਠ-ਪੁਤਲੀ ਪਾਤਰ-ਕਠ-ਪੁਤਲੀ ਜਿੰਦ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਹਨ ਵੀ । ਤਾਰ ਹਿਲਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਤਾਰ ਹਿਲਦੇ ਹਨ--ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਕਠ-ਪੁਤਲੀਆਂ ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਣੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਕਠ-ਪੁਤਲੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਕਾਰਣ ਇਹ ਕਿ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨੁਖੀ ਸੁਭਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸਭ ਪਾਤਰ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਪਰੀਆਂ, ਭੂਤ ਆਦਿ ਪਾਤਰ ਵੀ ਏਸੇ ਵਰਗ ਦੇ ਹਨ--ਬੋਲਦੇ ਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮਨੁਖ ਵੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ । ੪੯