ਪੰਨਾ:Alochana Magazine November 1964.pdf/23

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ


ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ ਵਿਰਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਤਕਨੀਕ (ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ) ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਆਲੋਚਨਾ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਹਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਕ ਆਲੋਦ ਨਾ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂf, ਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਜੇਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਕਈ ਆਲੋਚਕ ਕਮਾਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿਚ ਫਲਾਤਮਿਕ ਥਾਂ ਹੈ । ਦੂਸਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਲੇਖਕ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੋਸਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ । ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਸਮਕਲੀ ਤਕਨੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਜੇਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਵੇ ਇਸ ਨਾਲ ਅਲੋਚਕ ਲੱਖਕ ਦੀ ਠੋਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਆਲੋਚਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰੀਗਰੀ (Crafts - manship) ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ । ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਕ ਈਰਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਿਥਿਕ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਮਾਨੀ ਨੇ ਕੋਖ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਚੁਰਸਤੇ ਵਿਚ ਰਖ ਦਿਤ । ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤਸਦਰ ਥੱਲੇ ਲੱਖ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਕਿਸੇ ਜਗਾਹ ਤੋਂ ਨਾ-ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਕਾਟਾ ਲਾ ਦੇਵੇ । ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਮਾਨੀ ਨੇ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੀ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਕਾਟਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰੀ ਪਈ ਸੀ । ਮਾਨੀ ਨੇ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ । ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਰਸਤੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ । ਇਸ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੇ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਮ ਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ੨੨