ਪੰਨਾ:Alochana Magazine October 1959.pdf/20

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ


ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਕਾਸ ਚੰਗੀ ਤੇ ਨਰੋਈ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ । ਜੇ ਇਹ ਕਹਿ ਲਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਦਜੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਥ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਹੈ ਤਾਂ ਅਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ | ਅਰੋਗ ਆਲੋਚਨਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਉਹਦੀਆਂ ਤਰੁਟੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ ; ਉਹਦੀ ਕਲਾ ਤੇ 3 ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਉਹਦੇ ਦਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ; ਉਸਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ; ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਹਿਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਦੀ : ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਦਿਆਨਤਦਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੁਧ ਅਤੇ ਨਿੱਗਰ ਰੂਪ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਬਿਲ ਅਪੱਕ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੀ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਤੇ ਅਗਰ ਗਾਮੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਦੀ ਹੈ । ਸੁਚੱਜੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਾਮੀ ਰੂਚੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਲਤ ਮਨੋ-ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਸਿਆਣਾ ਆਲੋਚਕ ਪਾਠਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਕੀ ਹੈ : ਉਹ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ : ਉਸ ਵਿਚਲੇ ਗੁਝੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ; ਉਸ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ a , ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਉਸ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਝਾਤੀ ਪਵਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰਚਨ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਵੇਂ ਉਹ ਪਾਠਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਮਯਾਬ ਆਲੋਚਕ ਆਪਣੇ ਵg-ਸਾਰ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਰਚਨ-ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਵਿਆਪਕ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ , ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਤੁਲਨਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਕਾਲ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਦਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾ" ਕਿਰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਯਤ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਹਲੋਚਨਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਹੈ । ਇਕ ਪਾਮ ਤਾਂ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਲ ਪਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ I ਸਾਹਿਤਕ-ਸੂਝ ਅਤੇ ਨਰੋਏ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਵਾਦ ਉਪਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ੫ ਲੇਖਕ ਅਥਵਾ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋੜੀਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਦੀ ਹੈ । ਸਾਹਿਤਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਬੇ-ਮੁਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਦੀ: ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾ ਬਣਤਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਘੜਦੀ ਹੈ; ਵਿਆਪਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਨਾਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਾਹਿਤਾਲੋਚਨਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਘਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕ ਇਕ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ੧੮