ਪੰਨਾ:Alochana Magazine October 1959.pdf/4

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ


| ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿੱਸਿਆਂ 'ਚੋਂ ਹੀਰ-ਰਾਝੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਤਾਂ ਖ਼ੈਰ, ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਵਤਨ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਿੱਤ-ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ, ਨਵੇਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਨਾ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵੇਂ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਉਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਏ ਹਨ । | ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਛੁਟ ‘ਬਲੋਚੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਇਕ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ fਮਲਦਾ ਹੈ ; ਪਰ ਸਿੰਧ ਦਾ ਦੇਸ ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ (ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਮੀ ਪੰਜਾਬ) ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰਖਦਾ ਹੈ ; ਉਥੇ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸਾਂਝ ਹੈ । ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਂਵਾਲ, ਅਰ ਸੱਸੀ-ਪੁਨੂੰ ਆਦੇ ਕਿੱਸੇ, ਸਿੰਧ ਅਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਵਿਰਸਾ ਹਨ | ਖਾਲਿਸ ਸਿੰਧੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਰਲ-ਸਰਮਸਤ ਆਦੀ ਨੇ ਇਨਾਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਵਿਚ (ਬਲੇ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਕੁਰ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ । ਇਕ ਕਵੀ ਹਾਜੀ ਅਹਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਖਾfਖ ਨੇ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਹੀਰ ਦਾ ਇਕ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਹੈਦਰ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਗੁਲਾਮ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਰਾਰ ਸਿੱਧੀ ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ । ਖਲੀਫਾ ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਕ ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤੀ ਹੈ । | ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਜੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ : ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਅੰਕ ਵਿਚ ਛਪੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਵੀ ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ੧ ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਚਕਰ ਫਤ ਹੈ । ਹੁਣੇ ਹੀ ੫: ੫ਆਰਾ "" ਰ ਰਾਝਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ afeRa ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੇ ਆਰ 1 1 ਅਰ ਫ਼ਾਰਜੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਪਦਮ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲੇਖ ਜਾ (ਹਿੰਦੀ) ਅਰ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ (ਹਿੰਦੀ) ਵਿਚ ਛਪੇ ਹਨ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਲੇਖ ਲਿਖਦਿਆਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ । ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾ ਵਿਚ ਦਿਤੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੀਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਵਖਰੀਆਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮਸਨਵੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਥੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਨ ਵੀ ਹੈ a '