ਪੰਨਾ:Alochana Magazine January 1961.pdf/13

ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ

ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਮਨੋ-ਕਲਪਤ ਹਨ । ਉਸ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਇਸਤਰੀ ਆਈ ਜੋ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸੀ । ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸਤਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਮੱਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਅਜੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖੀ । ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਕਿਸਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਲੋਚਨਾ ਵੀ ਇਕ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਏਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ : ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ! ਮਰਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਕਾਨੂੰਨ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਲੰਗੜਾ ਹੈ । ਉਪਰੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ । ਅਸਲੀ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੜਕੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਬਣੀ । ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸਲੋਚਨਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿੱਥੇ । ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਬਿਆਨਿਆ ਜਾਏ । ਨਰੋਏ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਵਿਚ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਦੀ ਦੇਰ ਥਾਂ ਹੈ । ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਦੀ ਜੋ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ । ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਲੀ ਦਿਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪਰਿਤਪਾਲ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਕਈ ਅਜਿਹੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜੋ ਬਾਗੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਲੜ ਸਕੇ, ਉਹ ਇਉਂ ਕਰਦੀ ਵੀ ਹੈ; ਇਥੋਂ ਤਕ ਇਹ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਉਤੇ ਆਧਾਰਤ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਹੈ । ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਸੁਚੱਜੀ (Convincing) ਨਹੀਂ । ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਓਪਰੇਪਣ ਦਾ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਨੋਕਲਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲੋਂ ਮਿਥ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਰੋਲ ਚੁਣਿਆ । ਨਾਵਲ ਦੀ ਭਇੰ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਉਗਮਦੀ ਪਰਨੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਸੰਗਤ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਣਾ ਅਵੱਸ਼ ਸੀ । ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ । ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਹਦ ਤਕ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਕਿ ਆਪ ਮਿਥ ਕੇ ਝੋਲੇ ਵਿਚ ਪਸਤੌਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ, ਕੁਝ Iਲਮੀ, ਓਪਰੀ ਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲਾਂ ਵਾਲੀ ਗਲ ਜੇਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਦਾ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਜਾਣਾ ਮਨੋਕਲਪਿਤ ਰੋਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਜੜ ਦਿਤਾ ਗਇਆ ਹੈ । ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈ ਨਹੀਂ । ਜੇ ਇਹ ਕਹਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ